Te laat en een nieuw project

Ik ben altijd laat wat betreft trends spotten en er dan op reageren. Trouwens ben ik ook te laat met dit blogbericht. Mijn streven is om je elke maand een berichtje te sturen. In april is mij dit (net) niet gelukt. Maar ik heb een goed excuus – hoop ik.

Ik ben namelijk ein-de-lijk bezig met de Duitse uitgave van mijn boek ‘Ontbijt je fit’.  Ondanks dat een Duitse vertaling natuurlijk voor de hand ligt, deed ik er ont-zet-tend lang over om alles te vertalen. Ten minste zo voelde dit. Ik doe namelijk alles in eigen beheer omdat ik heel erg van de vrijheid houd. Het voordeel is dat ik alles zelf kan bepalen – en dat is dan ook tegelijkertijd het nadeel. Want ik moet dan ook werkelijk alles zelf bepalen, flink investeren en dat allemaal zonder strakke deadline. Juist het laatste kan wel eens handig zijn om de vaart erin te houden.

Maar eindelijk is het zo ver. Nu ligt er een tekstdeel bij de editor, aan de cover wordt hard gewerkt en de gesprekken met de drukker zijn afgerond.

Hoe dan ook…deze dingen hebben me een beetje van mijn tijdspad gebracht zodat ik pas nu aan mijn blog toe kom. Terug dus naar het eigenlijke onderwerp…terug naar de trend.

Bleekselderij

Tadaa! Je kon bijna niet ontkomen aan deze hype. Overal zag je mensen aan de bleekselderij sap gaan. Zo extreem zelf dat de bleekselderij op sommige plekken was uitverkocht. Je zag en hoorde mensen vertellen over hoe goed bleekselderij sap zou doen. Hoe mooi de huid zou worden. Hoe het lichaam zou worden ontgift. Hoe veel fitter je je daardoor zou voelen.

Toen dacht ik: ik hop ook op de hippe bleekselderij-trein. Waarschijnlijk is de hype al weer overgewaaid – zoals gezegd ben ik altijd te laat met dat soort dingen herkennen. Maar ik vind dit zo’n prachtig voorbeeld van moderne diëtetiek versus traditionele voedingsleer dat ik er toch over ga schrijven.

Wat zeggen de influencers?

Of op instragram of facebook of youtube. De influencers waren het allemaal met elkaar eens. Het sap van bleekselderij zou het nieuwe wondermiddel zijn.  Na decennia lang een ietsje suf bestaan te hebben geleid, was bleekselderij sap ineens op ieders lippen, of tewel in ieders mond. En dan niet in de vorm van gesneden stukjes maar in de vorm van vers geperst sap.

Volgens westerse inzichten kan de sap helpen tegen jicht, hoge bloeddruk, maagklachten, onzuivere huid en overgewicht. Deze effecten kun je, aldus de adviezen, behalen vanaf 100-300 ml sap dagelijks.

En wat zegt de TCM?

Als ik mijn TCM-petje opzet en kijk naar de werking van bleekselderij dat kan ik alleen constateren: in alle uitspraken zit een stukje waarheid.

Bleekselderij koelt

Bleekselderij heeft een thermisch verfrissend tot koelend effect. Dat wil zeggen hij helpt tegen hitte-kenmerken: inwendige onrust, dorst, warme handpalmen, nachts zweten, gevoelens van stress. Daarom voelen zich zeker ook zo veel mensen beter: door de bleekselderij komt er bij wijze van spreken remvloeistof op hun oververhitte motor.

Beekselderij koelt ook (damp-)hitte in de maag

Heel specifiek helpt bleekselderij ook tegen het zogenaamde maag-vuur, of te wel brandend maagzuur. Door het koelende effect en de milde smaak kunnen een paar slokjes selderij sap vóór de maaltijd een hete maag kalmeren.

Ook als er een damp-problematiek bij komt, is selderij een uitstekend voedingsmiddel: selderij voert namelijk damp af. Handig bij een ontsteking van het maagslijmvlies (waar volgens TCM een damp-hitte achter zit).

Bleekselderij voert algemeen damp af

Een van de symptomen van damp is overgewicht. Het Westen spreekt dan van ontslakkende werking van selderij sap. Dat komt eigenlijk op hetzelfde neer. Want selderij kan damp aanpakken en heeft door de licht bittere smaak een uitdrogend effect op damp – dus ook op overgewicht.

‘Brain fog’ – of te wel een duf gevoel in je hoofd – kun je ook door selderij aanpakken – mits de achterliggende oorzaak damp is.  De damp-opheffende en naar beneden gerichte energie licht de duffe sluier en leidt de damp weg van het hoofd.

Bleekselderij kalmeert stijgend Lever-yang

Als je Lever-yang stijgt, dan bedoelt de TCM ermee dat je last kunt hebben van hoofdpijn (zijkanten van je hoofd of achter de ogen), duizeligheid, hoge bloeddruk en woede-uitbarstingen. Vaak komt een stijgend Lever yang voort uit opgekropte emoties of er zit een tekort aan bloed of yin achter. Het zou te ver gaan om dit hier uit te leggen maar waar het om draait: als je  een ‘licht-ontvlambare’ type bent en last hebt van onrust, hoge bloeddruk en prikkelbaarheid, dan zou je door het sap kunnen opknappen.

Bleekselderij helpt na overmatig alcohol consumptie

Het is natuurlijk beter om hier van tevoren over na te denken, maar stel dat je te veel alcohol op hebt, dan kan selderij sap helpen. Dit komt ook weer door de damp afvoerende werking (een kater is in de zin van de TCM te danken aan te veel damp).

De bleekselderij-sap-valkuil

Ik denk  dat de meeste mensen in eerste instantie daadwerkelijk opknappen van de sap omdat er simpelweg een heel puur voedingsmiddel binnenkomt – en geen andere onzin meer. Selderijsap –hoe zeer het ook wordt gehypet – is echter geen quick-fix. De Chinese voedingsleer zet nooit in op maar één voedingsmiddel, maar kijkt altijd naar het hele voedingspatroon. Het heeft namelijk geen nut om bijvoorbeeld door middel van selderij sap damp te willen aanpakken, maar tegelijkertijd door te gaan met het eten/drinken van dierlijke melkproducten, kant-en-klaar gerechten en een overmaat aan bananen.

Bovendien werkt de Chinese voedingsleer altijd ook met contra-indicaties. Voor bleekselderij luiden deze: Milt-Qi- en Milt-Yang-deficiëntie, of te wel: brijige ontlasting, koude handen en voeten en onrustige buik. Dus als je deze verschijnselen hebt, kun je de sap beter laten staan.

Goed om te weten is misschien ook dat de TCM selderij als sap kent, maar dan de verwarmde versie. Deze is namelijk vele malen milt-vriendelijker dan het vers geperste sap.

Dus….

Als je een hele sterke spijsvertering hebt en niet leidt aan koude-klachten, dan kan een kuur van enkele weken zeker geen kwaad – mits je niet je overige voedingspatroon uit het oog verliest.

Voor de rest geldt: zo nu en dan een klein glaasje selderij sap kan goed doen en nuttig zijn. Maar je kunt stukjes selderij net zo goed verwerken in gerechten of in soep.

♥

Wil je trouwens meer weten over bloed-opbouw, kijk dan naar mijn laatste artikel voor het massage magazine.

Op 18 mei staat ook weer een workshop gepland. ‘Word je eigen voedingsconsulent’. Dat zal de laatste zijn voor de zomer. Anders red ik helaas niet de publicatie van mijn Duitse boek.

Ik ga nu naar de keuken…aan een stukje bleekselderij knabbelen…en zie je volgende maand.

Lieve groet, Jutta

“Mama, er is geen toilet; er zit alleen een gat in de grond.” Mijn dochter kwam verontwaardigd terug. We zaten in het Midden-Oosten en mijn dochter moest naar het toilet. De juiste deur wist ze wel te vinden, alleen viel er achter de deur geen toilet te bekennen. Ten minste geen toilet, zoals zij het gewend was. Dit was haar eerste bewuste kennismaking met het hurktoilet. (Toen ze heel klein was, moest ik haar altijd boven het hurktoilet vasthouden, omdat ze bang was in het gat te vallen…maar deze rugslopende inspanning van mijn kant was mijn dochter vergeten).

Mijn dochter kon eerst niet geloven dat het gat in de grond wel degelijk een toilet was. Een heel net toilet zelf, want er zaten tegeltjes omheen. Het grote verschil met onze toiletten, was dat je moest hurken om je behoefte te doen. Na het plassen gebruikte je het waterslangetje en spoelde je eerst je billen schoon en vervolgens het toilet.

Hurken was hip – zitten gek

Tot op de laatste eeuwen deden de mensen altijd hurkend hun behoefte. In de late middeleeuwen waren er wel pogingen om dit te veranderen, en mensen van adel hadden soms ook een zittoilet. Maar de overgrote meerderheid van de mensen hurkten – en hurkt nog steeds. Naar schatting hurkt twee-derde van de mensen wereldwijd. Dus wij zijn met ons zit-toilet eigenlijk de uitzondering. Net als wij in Europa een uitzondering zijn met ons koude en ongekookte ontbijt – maar dit is weer een ander verhaal.

In het Midden-Oosten, waar ik vroeger vaak naar toe reisde, was iedereen gewend aan het hurkend doen van zijn behoefte. Elk huis heeft hurktoiletten – netjes betegeld en met een waterslang om zich na afloop schoon te maken. Het spoelen met water is ook nog eens  beter voor je billen en darmen. Maar daar kom ik later nog op terug.

Toch was het ook voor mij wennen geweest om te hurken. Mijn première op zo’n toilet verliep iets onwennig. Ik wist niet zo goed waar naartoe met de broekspijpen en – te erg voor woorden want ik was toen begin dertig en heel fit – ik kon mijn evenwicht niet zo goed bewaren. Ik had zo’n grijphendel aan de muur om me vast te kunnen klampen toen wel kunnen waarderen.

Toen ik zag dat de hurkhouding daar door iedereen wordt beheerst – inclusief mensen tot in de 80 – schaamde ik me. Hoe ongelooflijk lenig waren de mensen daar – als ze zelfs op hoge leeftijd moeiteloos konden hurken. Ze zaten op die manier ook op de grond. Om in die houding te werken of om te kletsen.

Waarom hurken?

Omdat het helpt tegen constipatie (zie het kopje van dit blogbericht). En tegen aambeien. En tegen incontinentie. Zelfs tegen hartaanval en darmkanker. Daarom hurken.

Als je hurkt, ontspant je bekkenbodem, zodat je darm recht is. Je bovenlichaam oefent lichte druk uit op je darmen. Dat allemaal vergemakkelijkt het poepen – zonder dat je erg moet persen. De zwaartekracht doet haar werk.

Daarnaast wordt het klepje tussen dunne en dikke darm tijdens het hurken helemaal dichtgedrukt en dat bouwt de nodige druk op wat fungeert als natuurlijk laxeermiddel.

Als je gewoon zit, dan zorgt een bepaalde spier ervoor dat je niet plotseling urine of ontlasting verliest. Deze spier wordt tijdens het gewone zitten samengeperst.

Ten slotte is hurken veel hygiënischer omdat je dus geen contact hebt met een toiletbril.

Moet ik nu mijn toilet verbouwen..

..of kan ik gewoon proberen om op mijn eigen toilet te hurken? Terwijl dit scenario nog best vaak gebeurt (bijvoorbeeld bij kennissen die gasten op bezoek hadden die nog  niet gewend waren aan het Europese zittoilet – gebroken toiletbril inclusief) zijn er gemakkelijkere trucjes.

Je kunt het hurktoilet – ten minste een beetje – imiteren door een krukje voor je toilet neer te zetten. Optimale hoogte van het krukje is 20 tot 30 centimeter. Daar zet je je voeten op als naar het toilet gaat. Op die manier lijkt het een beetje op hurken – al een grote verlichting voor je darm.

Een tweede bron van inspiratie is het waterslangetje op het toilet – in niet-Europese hurktoiletten is dit vaak standaard aanwezig. Hiermee spoel je de billen schoon in plaats van ze te schuren met toiletpapier.

Veel mensen hebben inmiddels een bidet. Maar er zijn gemakkelijkere en goedkopere manieren. Je kunt ook een kleine gieter naast het toilet neerzetten. Hier zou je waarschijnlijk eerst mee moeten oefenen. Maar gezien het feit dat ik het vaak zie bij (niet Europese) vrienden die het hurktoilet nog echt hebben meegemaakt, kan het zo moeilijk niet zijn. Een gieter koop je al voor een paar cent in de tweede hands winkel.

Een andere optie is een billen-douche. Dit handige en goedkope ‘bidet voor iedereen’ is te koop bij happypo.de. En nee, ik verdien er niets aan, ik deel alleen een leuke link. Dit is dan ook direct mijn obligate zero waste tip. Want zo’n po douche bespaart op lange termijn gigantische hoeveelheden toiletpapier.

Misschien overbodig om te noemen, maar vochtig toilet papier – mogelijk  nog met allerlei geurtjes en chemische ingrediënten – is absoluut geen optie. Dit kan onze billen en zelfs de darmflora schade toebrengen.

Overige activiteiten

19 mei: workshop ‘Word je eigen voedingsconsulent’

In dit blogartikel: Help, ik heb verstopping: hoe je dit door middel van voeding en massage kunt verlichten | boek van Floor Tuinstra | Workshop maart: ‘Word je eigen voedingsconsulent’ | TCM-module voor professionals: ‘TCM-voedingstherapie voor Milt en Maag’ | Zero waste tip

Help, ik heb verstopping – deel 1

Meestal begin ik mijn blog met een persoonlijk verhaal. Maar over dit onderwerp kan ik gelukkig niet uit eigen ervaring meepraten. Wel uit ervaring als therapeut.

In de Chinese geneeskunde zoeken we naar balans in de spijsvertering. Misschien nog belangrijker dan wat er in onze buik belandt, is wat eruit komt. Het lijkt een moeilijk en smerig thema, maar het is zeker de moeite waard dat we er eens dieper op ingaan.

Als je te weinig naar het toilet kunt, is dat een teken dat je spijsvertering niet optimaal functioneert. Westers spreken we dan van obstipatie.

De Westerse geneeskunde is vrij ruim wat betreft de vraag hoe ‘vaak’ je zou moeten gaan:

• als je minder dan twee keer per week ‘gaat’
• over een periode van meer dan drie maanden
• en er is ook sprake van moeizame stoelgang of harde/droge ontlasting, dan spreek je van obstipatie.

De TCM is daar strenger in. Het is optimaal als je elke dag naar het toilet kunt. Als je om de dag naar het toilet gaat, dan is dat ook ‘regelmatig’, maar volgens de TCM-visie toch net een tikkeltje te weinig om het lichaam effectief van afvalstoffen te ontdoen.

Soorten obstipatie

De TCM kent meerdere soorten obstipatie. Maar wat deze verschillende soorten ontlasting met elkaar gemeen hebben is dat de ontlasting niet elke dag plaatsvindt.

Bij obstipatie op basis van een qi-leegte in de dikke darm is de aandrang wel aanwezig maar je kunt gewoon niet elke dag naar het toilet. We kijken eerst naar deze vorm van obstipatie.

Bij obstipatie op basis van een yin-deficiëntie in de dikke darm heb je vooral droge ontlasting en eventueel ook hitte-kenmerken in het lichaam. Obstipatie op basis van een qi-stagnatie leidt tot keutelachtige ontlasting. Deze laatste vormen van obstipatie ga ik in de loop van het jaar bespreken.

Bij een qi-leegte is er dus te weinig qi, oftewel energie om de ontlasting door de darmen te bewegen.

Typische kenmerken zijn

• de ontlasting heeft een normale vorm of is normaal met vervolgens een brijig gedeelte
• vermoeidheid of zweten na het ontlasten
• evt. onrustige buik, opgeblazen gevoel
• darmgeluiden

Oplossingen voor een qi-leegte obstipatie

Allereerst: wat helpt niet?

Extra veel water drinken. Natuurlijk moet je wat drinken, maar als je te veel drinkt, dan moet het lichaam weer extra kracht gebruiken, dus qi. Maar die heb je dus niet voldoende. En dan gaat het allemaal nog lastiger.

Wat helpt dan wel vanuit de voeding

• alles wat handig is voor het opbouwen van qi van de milt, is ook handig voor het qi van de dikke darm. Dat houdt alle basisprincipes van de Chinese voedingsleer in:
• eet meer gekookte of anderszins bereide maaltijden: vervang broodmaaltijden door gekookte maaltijden (deze kun je ook koud eten, zoals aardappelsalade, rijstsalade, eiersalade, koude gehaktballetjes, etc.)
• vermijd de magnetron
• vermijd een overmaat aan diepvries (de koude blijft in het eten zitten en kost je eigen kracht – dus qi – om het eten goed te kunnen verteren
• warm water drinken
• gebruik milde kruiden en specerijen, zoals dille, basilicum, bieslook: deze dynamiseren onze qi dus ook het qi wat de darmen aanstuurt

Wat ook nog helpt

• massage (blijf lezen!!)
• beweging (want dan breng je je qi op gang)
• ademhalingsoefeningen 

Massage tegen obstipatie

Voor een simpele en effectieve massage ging ik te rade bij mijn collega Floor Tuinstra. Ze is reflexoloog en heeft een boek geschreven over baby reflexologie “Reflexologie voor baby’s. Masseer de kwaaltjes van je kindje in 1 minuut weg.”

De massagetechnieken die Floor beschrijft, zijn in eerste instantie gericht op baby’s. Maar omdat de technieken een leven lang meegaan, werken ze natuurlijk net zo goed voor kinderen én volwassenen. Het fijne is dat deze massage via de voeten gaat.

Massage van de zonnevlecht – via je voet

Floor legde me uit dat deze massage diverse klachten in de buik kan verlichten. Massage van de zonnevlecht werkt kalmerend omdat de zonnevlecht correspondeert met het vlechtwerk van zenuwen achter onze maag. Dit zenuwnetwerk spreidt zich uit door de hele buikholte. Door dit punt via de voet te masseren, ontstaat er ontspanning in je buikholte en kun je klachten in je buik verlichten. Door de ontspanning en tegelijkertijd het stimuleren van de qi kan het lichaam ook beter ontlasting loslaten. Als er te weinig ontlasting is om los te laten dan is deze massagetechniek alsnog de eerste stap om de spijsvertering te ontspannen en weer kracht en Qi (energie) op te bouwen. Daarna zou je nog andere technieken kunnen doen.

Dus hier volgt de massage om obstipatie te verlichten. Je masseert beide voeten. Dat kan tegelijk of na elkaar.

1. op iedere voet een duim plaatsen
2. de duimen worden vlak onder de bal van de voet geplaatst (zie het plaatje), op het ronde bolletje/zonnevlecht
3. geef druk schuin naar boven
4. je kunt een pulserende druk geven
5. wissel eventueel van voet
6. doe dit elke dag 1 minuut

Wil je meer lezen over babyreflexologie, neem een kijkje op Floor’s website. Haar boek kun je hier inzien. Momenteel heeft ze juist een aanbieding. Nog even voor de zekerheid: dit is géén affilliate link; ik verdien hier helemaal niets aan. Dit is simpelweg een super tip die ik met jullie wilde en mocht delen. 😊

Overige activiteiten

15 maart: begin van de module voor professionals: TCM-voedingstherapie voor Milt en Maag; Zhong-geaccrediteerd; er zijn nog een paar plekken vrij.
21 maart: seminar voor professionals: Chinese voedingsleer bij kinderwens, tijdens de zwangerschap en na de bevalling; Zhong en FAGT-geaccrediteerd.
31 maart: workshop ‘Word je eigen voedingsconsulent’

Zero Waste tip: schimmel in de woning verwijderen

Als je last hebt van kleine schimmelplekjes in de badkamer, kun je dit middel proberen: baking soda en sterke natuurazijn. Meng deze 1:1. Let op: dit gaat bruisen. Meng dusdanig dat er een smeerbare pasta ontstaat. Dit smeer je op de schimmelplekken. Laat enkele uren inwerken en spoel dan af met water. Deze procedure moet je waarschijnlijk meerdere keren herhalen.

Het zwarte schijfje

We wisten ons er geen raad mee: het zwarte schijfje onherkenbaar ‘iets’ op het bordje van mijn vriend. Het was iets dierlijks, maar wat precies?

Ik zat in Schotland. Heerlijk. Een week vakantie. Mijn vriend en ik waren in een eettentje beland op de Ilse of Skye. Het was al rond lunchtijd maar het menu gaf duidelijk aan dat het ‘Schotse ontbijt’ de hele dag kon worden besteld.

Mijn vriend – een parasympaticus (dat wil zeggen: één van de twee types rood-vlees en vet-eters) – ging ervoor. En mijn voedingsdeskundige-hart keek geïnteresseerd mee.

Je moet weten dat mijn vriend nog geen twee jaar geleden probeerde om vegetarisch te eten. Het ging hem helemaal niet slecht af maar nadat we er achter kwamen dat zijn stofwisselingstype hoort bij de rood-vlees-  en vet-eters, begon hij meer (uiteraard biologisch) vlees en vet te eten. Nu zie ik hem opbloeien en genieten. En dus een echt Schots ontbijt bestellen, omdat dit hem veel beter voedt dan een granenpapje.

De oplossing

Google bracht licht in het donker: het zwarte schijfje was blackpudding. Klinkt als een pudding van donkere chocolade. Maar ik moet je teleurstellen. Blackpudding is gemaakt van varkens- of ander dierlijk bloed. Gemengd met havermout, kruiden en (runder)vet wordt de pudding in een worstvel gekookt en vervolgens in schijfjes gesneden en gebakken als ontbijt gerecht geserveerd. In 2016 werd blackpudding trouwens door een website uitgeroepen tot superfood, naast broccoli en spinazie. De website claimde dit door te verwijzen naar het hoge gehalte aan ijzer en zink – en zorgde voor een felle discussie in de media…

Naast blackpudding lag er nog een ander donker schijfje op het bord. Maar daarop hadden we ons al voorbereid, inclusief de ‘making of’ op You Tube: Haggis is hét Schotse nationale gerecht. Het bestaat uit een mengeling van long, hart en lever van het schaap met havervlokken en kruiden. Dit mengsel wordt gekookt in een schapenmaag. De Schotse dichter Robert Bruns heeft er zelfs een gedicht over geschreven. Slik.

Mijn leermoment

Twintig jaar geleden had ik zeker geen van de donkere vlees-schijfjes geproefd. Toen had ik dit bord barbaars gevonden. Misschien zelfs de koper van het bordje als ongedisciplineerd afgestempeld. Er bestond zelf de kans – ik heb moeite om dit toe te geven – dat ik kokhalsgeluiden had gemaakt en met een arrogante blik aan mijn groentesoepje was begonnen. Pfff, zo veel vlees was toch echt niet nodig! Of wel?

Gelukkig zijn we hier om te leren. En zo heb ook ik mijn les geleerd.

Zelf heb ik het stofwisselingstype ‘sympaticus’. Dat wil zeggen dat ik een koolhydraateter ben. Niet zo raar dat (veel) vlees me niet echt trekt. Ik kan zelfs vegetarisch leven zonder dat mijn lichaam daar schade aan ondervindt.  In feite heb ik dit (op vis na) bijna 14 jaar gedaan. Het kostte me geen moeite. Ik begon pas weer iets meer dierlijk eiwit te eten toen ik enkele maanden na de bevalling van mijn dochter bloedeloos aan de kassa van de AH stond en bijna flauw viel. Maar dat is stof voor een andere blog.

Inmiddels weet ik dat iedereen een eigen stofwisselingstype heeft en dat er mensen zijn die simpelweg meer vlees en vet nodig hebben. Zij zouden ziek worden als ze vegetarisch zouden eten. Net als een koolhydraat-eter tegen zijn behoefte in gaat als hij ineens overschakelt op een koolhydraatarm dieet. Ik ga ervan uit dat er in Schotland veel rood-vlees- en vet-eters zijn, die dus vet en dierlijk eiwit, inclusief orgaanvlees, nodig hebben. En voor hen kan zo’n blackpudding wel degelijk een superfood zijn.

Ondanks dat ik aan een paar hapjes genoeg had, moest ik toegeven dat beide plakjes best lekker waren.

Logisch

Schotland is een ongelooflijk mooi land – maar ook een land met veel regen en vochtige nevels. Niet alleen de highlands zijn ruw en wild en winderig.

Voor mij is het logisch dat hun traditionele eten niet bestaat uit een groentesoepje – ook al had je mij daarmee blijer gemaakt.

Vette vis zorgt voor de voorziening in omega drie vetten. Schapenvlees is verwarmend, haver (in de Haggis, in veel koekjes) ook…Dit geeft kracht, een bescherming tegen de onstuimige weersomstandigheden. Ondenkbaar dat ze daar (over)-leefden op salade en fruit.

Joepie! Ook glutenvrij

Waar je in Nederland vaak naar glutenvrije gerechten moet zoeken, was het in Schotland heel gemakkelijk om aan glutenvrije maaltijden te komen. Geen tarwebrood bij de vis willen eten? Geen probleem, hier heb je glutenvrije havercrackers. Zelfs glutenvrije fish ‘n chips waren verkrijgbaar. Daar werd ik zo blij van.

Wat ik ook weer interessant vond: de patat werd gefrituurd in ossenwit – geheel volgens de traditie. Ossenwit en reuzel zijn de vetten van onze voorouders en veel stabieler dan zonnebloemolie. En omdat de dieren (toen) vooral gras aten in plaats van vetgemest werden met granen, zat er in dit vet ook behoorlijk wat omega 3.

Überhaupt was het eten in Schotland fan-tas-tisch! Overal puur en van hele goede kwaliteit.

Mocht je veganist zijn (en de tekst tot hier hebben volgehouden), dan kan ik je geruststellen. Ook in Schotland kun je je hart ophalen. Inmiddels zijn alle gangbare voedingsstijlen aangekomen – maar geheel volgens de traditie is het dus niet.

Zero waste tip

De één seconde zero waste tip: maak je plastic vloeibare zeeppompjes op en koop alleen nog niet ingepakte stukjes zeep. Je kunt ze echt óveral krijgen! Let er wel op dat ze niet zijn gemaakt van palmolie.

‘Sinds ik glutenvrij eet, heb ik meer buikpijn. Hoe kan dat nou?’ Deze vraag kreeg ik ongeveer twee jaar geleden van een klant.

Even schrikken

Ik schrok even – want normaal gesproken worden de klachten minder in plaats van  meer. Maar ik had direct ook al een vermoeden. En inderdaad: na enkele emails op en neer had ik de oorzaak ontdekt. Het zette me op scherp, want ik dacht dat ik het tijdens het consult duidelijk had uitgelegd. Sindsdien let ik er nog beter op en herhaal ik desnoods meerdere keren wat glutenvrij eten echt betekent – en wat niet.

Zoals je eerder hebt kunnen lezen, zijn er veel mensen die gluten niet goed verdragen. Dan hebben we het niet over coeliakie.  Maar over de grote groep mensen die door gluten uiteenlopende klachten krijgt zoals vermoeidheid, prikkelbare darm en huidaandoeningen.

Glutenvrij maar wél verteerbaar

Gluten zijn niet essentieel. Dus als je gluten wilt vermijden dan is dat prima. Maar er zijn een paar dingen waarop je moet letten. Anders blijven je klachten bestaan of worden zelfs nog erger.

Inmiddels zijn voor de meest gangbare producten glutenvrije varianten verkrijgbaar.   Veel mensen vervangen de gluten houdende producten dan ook zomaar door de glutenvrije variant – en juist dit kan leiden tot  klachten. Want glutenvrij betekent in eerste instantie dat je het stofje gluten vermijdt. Het houdt niet automatisch in dat je voeding daardoor beter verteerbaar wordt.

Hier komt de kennis van de Chinese voedingsleer in het spel. Deze concentreert zich niet op één stofje maar kijkt naar de vraag of het allemaal ook echt verteerbaar is.

Veel kant-en-klare glutenvrije producten zijn namelijk helaas niet goed verteerbaar. Daarom werkt het ook niet als je je brood, koekjes en crackers vervangt door de glutenvrije variant. Nogmaals: ook al krijg je dan geen gluten meer binnen – het betekent helemaal niet dat je voeding in haar geheel beter verteerbaar wordt.

Glutenvrij en uitgedroogd

Het probleem met de meeste glutenvrije kant-en-klaar producten: ze werken vaak heel uitdrogend. De crackers kosten je maag veel eigen vloeistoffen om ze te kunnen verteren. Het brood – vaak zo droog dat het al bij het openen van de verpakking uit elkaar valt – heeft  hetzelfde effect.

Heb je al droogte-klachten zoals droge huid, droge constipatie en droge slijmvliezen, dan kunnen deze klachten na een overstap naar een ‘westers’ glutenvrij voedingspatroon alleen maar erger worden. Dat verklaarde ook de klachten van mijn klant die ik in het begin van mijn verhaal noemde. Door glutenvrij brood als lunch te blijven eten, bleef de vertering van slag. Gluten was weliswaar het probleem niet meer, maar juist het veel te droge glutenvrije dagelijks broodje.

Als je glutenvrij wilt eten, dan is dat prima maar vermijd twee fouten:

1.Niet één op één vervangen

Als je overstapt naar een glutenvrij voedingspatroon heb je maar weinig gewonnen als je de glutenhoudende producten één op  één door glutenvrije producten vervangt. Stel: je vervangt de glutenhoudende muesli door een glutenvrije muesli; het gewone brood door een glutenvrije variant. Dan heb je nog steeds niet gelet op de verteerbaarheid.  De milt (= je spijsverteringsvuur) is niet gediend van rauwe granen en broodmaaltijden – ook al zijn deze glutenvrij. En de klachten kunnen simpelweg blijven.

2. Vermijd glutenvrije kant en klaar producten

De overgrote meerderheid van glutenvrije kant-en-klaar producten is sterk bewerkt. Ze bevatten ingrediënten met bijzondere namen, zoals: hydroxypropylmethylcellulose, gemodificeerd zetmeel of erwten proteïne. Deze zijn nauwelijks voor het lichaam als voeding te herkennen. En wat het lichaam niet als voeding herkent, dat kan het ook niet verteren. Naast deze sterk bewerkte ingrediënten bevatten veel kant-en-klare glutenvrije producten ook  nog margarine (ook weer sterk bewerkt), koolzaadolie (dit is alleen bedoeld voor de auto, niet voor in je buik), aroma’s, sojaeiwit (moeilijk verteerbaar en slijmvormend) of gewone melkproducten (slijmvormend).

Glutenvrij heel simpel

De oplossing is een geheel ander voedingspatroon – dat daarnaast ook nog lekker is. Dat wil zeggen: houd rekening met alle principes van de traditionele bereidingen.

Ontbijt met een rijstpap, gekookt in kokosmelk met pijnboompitjes of neem – mocht je een rood-vlees- en vet-eter zijn  eens een flinke omelet met spek. Dan hoef je je niet druk te maken over de vraag hoe je brood kunt vervangen.

Als je overstapt op een gekookte lunch (heb je een goede kantine of toko in de buurt?) of een lunch op basis van gekookte ingrediënten (eiersalade, linzensalade, rijstsalade, rode bieten salade, koude pannenkoeken van rijst-/boekweitmeel gevuld met gerookte bio-zalm) dan heb je de gluten zo omzeild.

Ten slotte: uitstapjes okay

Als je glutenvrij eet, kan je soms toch ineens behoefte krijgen aan ‘brood’. Dan is een keer een glutenvrij broodje nemen natuurlijk okay. Prima. Geniet! Maar zorg ervoor – om uitdroging te voorkomen –dat je dit niet elke dag neemt.

Zero waste winkel: Lieber unverpackt

Nee, om de hoek ligt deze winkel niet. En om nou de auto te pakken, vervolgens 100 km te rijden om een paar boodschappen te doen, is dan ook verre van zero waste. Toch wil ik je graag vertellen van de zero waste winkel in Geldern. Zolang er geen nieuwe zero waste winkels in Nederland zijn, blijf ik gewoon uitwijken naar België, Duitsland en zelfs Tsjechië.

‘Lieber unverpackt’ – deze waanzinnig mooie en complete winkel – ligt in Geldern. Vlak bij het kinderen- (en volwassen-)speelparadijsje Irrland. 30 min rijden vanaf Nijmegen. Duizenden Nederlanders gaan regelmatig naar Irrland (zo regelmatig dat alle informatie ook in het Nederlands geschreven staat)  – waarom dan ook niet even langs gaan in Geldern. Annet Schendel heeft de ‘Lieber unverpackt’-winkel in 2017 opgericht.

Ieders zero waste hartje gaat er sneller van kloppen: naast de bulk-bakken met noten, peulvruchten, pasta, olie en azijn, vind je hier ook keukengerei, hygiëne artikelen, vaste shampoo en kaarsen.

Dus mocht je een keer in de buurt zijn, neem dan lege jampotjes, zakjes en doosjes mee van thuis en ga langs bij ‘Lieber unverpackt’ . Dit zijn initiatieven die onze steun nodig hebben!

Gelukkig glutenvrij ♦ consulten in Nijmegen ♦ ‘Neanderthaler of akkerboek?’ ♦ Goede stof voor je neus

Gelukkig glutenvrij

Sinds november 2017 ben ik heel consequent: ik eet geen gluten meer. 1000% zeker. Ik weet natuurlijk dat het een beetje in de mode is om glutenvrij te eten. Het lijkt zelfs een nieuwe hype. Maar ik kon er niet meer omheen. Ik heb geen coeliakie. Maar al 17 jaar geleden – toen ik zelf nog niet eens in dit vak zat – werd me al door meerdere alternatieve therapeuten verteld dat gluten en ik geen handige combinatie zijn. Keer op keer werd dit weer bevestigd.

Sinds die tijd heb ik mijn gebruik van gluten drastisch verminderd. Tarwe en tarweproducten stonden al lang niet meer op mijn menu. Wel permitteerde ik me nog af en toe uitstapjes naar spelt-producten. Elke paar maanden als we met vrienden gingen brunchen, pakte ik stralend een ‘reguliere’ tarwe croissant. Dit was een luxe-uitstapje naar oude tijden voor mij. De kleine klachten die eruit resulteerden, nam ik voorlief. Maar uiteindelijk kon ik er niet meer omheen. De gluten bleven naar voren komen. Het meest doorslaggevende argument gaf natuurlijk mijn eigen lichaam. Ik voelde me simpelweg niet prettig, bleef er magertjes uitzien en merkte dat de gluten zelfs invloed hadden op de hormonen.

Waarom ik er zo gevoelig op reageer, weet ik niet helemaal. Ik heb het vermoeden dat de oorzaak op mijn 19e ontstond. Toen kreeg ik binnen één jaar 4 antibioticakuren (misschien zelfs vijf…ik wil dit niet eens meer weten). Toen vroeg ik niet eens aan de arts of het echt nodig was. Dat zou me tegenwoordig niet meer gebeuren. Antibiotica kunnen de darmflora beschadigen waardoor we gluten minder kunnen verdragen.

Inmiddels is het geen probleem voor mij om gluten te mijden. Sterker nog, ik mis het niet eens meer. Ook niet mijn brunch-croissantje.

Als je ook bij de mensen hoort die gluten willen vermijden, dan heb ik hieronder enkele tips voor je. Volgende maand volgen de tips over wat je vooral NIET moet doen als je gluten wilt vermijden.

Gluten zijn niet essentieel

Niet iedereen moet gluten vermijden. Als je ervoor kiest hoeft je echter niet bang te zijn voor tekorten. Want gluten (en daarmee de producten die gluten bevatten) zijn niet essentieel. Het is dus ook niet nodig om gluten te eten.

100%

Wil je glutenvrij eten, dan levert dit alleen iets op als je het 100% gaat doen. Dus niet als je je af en toe uitstapjes permitteert, omdat het zo gezellig is om mee te eten met die ene verjaardagstaart. Het duurt soms maanden voor dat je darmen zich herstellen. Hiervoor is het nodig dat je ze rust gunt van gluten. En dat kan alleen als je er helemaal voor gaat.

Gluten houdende granen

Gluten houdende granen zijn tarwe, spelt, gerst, rogge, haver, kamut, emmer en eenkoorn. Soms denken mensen nog dat volkorenpasta of -brood geen gluten bevat, maar ook volkoren producten zijn gluten houdend. Ook couscous en bulghur zijn standaard gemaakt van tarwe en bevatten dus gluten.

Overige producten die gluten houdend zijn

Vaak valt het mee om de boven genoemde granen  te vermijden, maar veel mensen zien over het hoofd dat deze granen vaak verwerkt zijn in andere producten. Denk aan: bier, sojasaus, vegetarische burgers, koekjes, crackers, taart, chips, granenkoffie, müslireepjes,

Glutenvrije granen

Gluten vrij zijn glutenvrije haver, boekweit en gierst. Daarnaast rijst, teff, Chinese parelgeerst/Job’s tranen/hato mugi en quinoa. Soms duikt er in eens weer een ‘nieuwe’ oftewel herontdekte glutenvrije graan op. Maar de bovengenoemde granen bieden al een fijne keuze.

Als je beslist om gluten vrij te eten, screen eerst je dagelijks voedingspatroon. Vaak zit er meer gluten tussen dan je denkt. Vervolgens ga je aan de slag om het consequent te vermijden. Verwacht niet direct succes of dat je je anders gaat voelen. Dat kan soms tot zelfs drie maanden duren.

Consulten nu ook in Nijmegen mogelijk

Per oktober houd ik nu ook praktijk in Nijmegen. Helemaal centraal, bij Sarvata, op 12 min lopen vanaf Nijmegen Centraal. Maandag wordt mijn vaste consult dag.
Dus wil je je stofwisselingstype laten bepalen en je voedingspatroon een TCM make-over geven, zodat  je klachten worden aangepakt, ben je nu ook in Nijmegen welkom.
Hier vind je er meer informatie over.

‘Neanderthaler of akkerboer?’ – artikel voor Massage Magazine

Nog meer weten over de leer van de stofwisselingstypes? In augustus verscheen mijn artikel ‘Neanderthaler of akkerboer’ in het Massage Magazine. Het artikel kun je hier lezen.

Goede stof voor je neusje : zero waste tip

Onze oma’s kenden niet anders: ze gebruiken uitsluitend stoffen zakdoekjes. Als je overstapt op zakdoekjes van stof, dan bespaar je het milieu heel veel bomen, plastic en water. De meeste mensen hebben nog wat stoffen zakdoekjes in huis. Vraag anders bij je ouders of grootouders. Mijn moeder had zelfs een hele la vol – allemaal nog overgehouden van haar eigen moeder.

Je kunt ze ook zelf maken van oude stofresten. Ik voelde me er niet echt toe geroepen – gelukkig waren er genoeg restanten – maar sommige mensen gaan graag aan de slag met de naaimachine. Dus waarom niet eens een eenvoudig vierkante doekje naaien.

Tijdens ‘zero waste’ gesprekken met vrienden kreeg ik vaak te horen dat het wassen van de zakdoekjes ook water kost. Dat klopt, maar als je het waterverbruik van een moderne wasmachine (50 l) tegenover de productiekosten en alle gevolgkosten van een papieren zakdoekje plaatst, kan het stoffen zakdoekje alleen maar winnen.

Het andere argument van zero-waste tegenstanders is de hygiëne. Daar hebben ze wel een klein puntje. Als je erg verkouden bent, dan is zo’n stoffen zakdoek misschien niet handig – of je moet het direct in de was doen en vervangen door een vers doekje.

Aan de andere kant: waarom maken we dan niet een compromis: voor reguliere dagen een stoffen zakdoekje en enkele pakjes papieren zakdoeken voor de ergere gevallen. Dat zou ons milieu al een heleboel ellende besparen.

‘Mama, mag ik een ijsje?’ Nu het zo warm is, hoor ik deze vraag dagelijks. De vraag komt uit de mond van mijn dochtertje van acht. Ik raak er soms – ik geef het toe – licht geïrriteerd door. Nog geïrriteerder raak ik als er na het eten van het toegestane ijsje de vraag komt: ‘Mama, mag ik misschien nog een ijsje?’

Zelf ben ik geen grote ijs-fan. Chocolade, oh dat wel, maar dat is een ander verhaal. Ik kan me niet herinneren dat ik als kind vol overtuiging om ijs zeurde. Zeker niet in de winter. Want toen ik kind was, waren de ijswinkels in de winterperiode simpelweg gesloten. Of ze werden tijdelijk omgetoverd en verkochten een paar maanden lang kleding of andere hebbedingetjes.

Af en toe hadden we ijs als toetje. Altijd hetzelfde: een pakje Vienetta. Toen was er maar een soort.  En terwijl we thuis wel ruzie maakten om het grootste stuk, had ik na dit stuk genoeg voor de komende weken.

Blijkbaar ben ik een rare uitzondering. IJs is geliefd. Veel mensen willen het liefst elke dag een ijsje eten. In het dorpje verderop staan de mensen dagelijks een half uur in de rij voor het beste ijsje.

Dus ik moet er wel een keer over schrijven, bedacht ik me.

Wat doet ijs?

De Chinese voedingsleer kijkt onder meer naar de thermische werking van een voedingsmiddel of bereiding. Het zou je niet verbazen, dat ijs – net als alle diepvriesmaaltijden – een afkoelend effect op het lichaam en op het spijsverteringssysteem heeft.  Het spijsverteringsvuur moet harder gaan branden om het ijs te kunnen verteren. Dit kost je energie en warmte. Je kunt het vergelijken met het koken van ijsklontjes in een koekenpan. Als je de met ijsklontjes gevulde koekenpan op je fornuis zet, dan duurt het langer en kost het meer energie tot de ijsklontjes tot water zijn gesmolten en aan de kook zijn gebracht.

Dat geldt ook voor ijs met kaneel of cacao. De kleine aandelen kaneel of cacao zijn niet in staat om het hele ijs ‘op te warmen’.

IJs op basis van room en melk is daarnaast slijmvormend. Dit komt doordat dierlijke melkproducten een extreem bevochtigende werking hebben. Daar heeft het spijsverteringsvuur moeite mee. Extreem bevochtigende voeding is taai en plakkerig en vertraagt het hele spijsverteringsproces. Bij een overmaat kan het gebeuren dat er een soort komposthoopje in je buik ontstaat. Stinkende en plakkerige ontlasting, frequente verkoudheden, loopneus en vocht vasthouden kunnen het gevolg zijn.

De standaard ijssoorten hebben dus twee eigenschappen die moeilijk verteerbaar zijn. Als je kiest voor ijs in een hoorn, dan komt er een slijmvormende factoor boven op (of te wel onderaan): De wafels en hoorntjes bestaan doorgaans uit tarwebeslag. Tarwe is extreem bevochtigend en kan dus ook weer snel leiden tot slijm.

Geen ijsjes dan?

Ik wil zeker niet je ijspret bederven. Maar als je me iets langer volgt, dan weet je dat mijn stelling is dat we in de zomer de grootste aanslagen plegen op ons spijsverteringssysteem. We denken namelijk dat nu alle koude dingen mogen: koude sappen, water met ijsklontjes, rauwkost salades, fruit en ijs. Maar als je weet wat dit allemaal kan doen, dan kun je ook beter opletten en is er zeker ruimte voor een ijsje.

IJs – voor wie beter niet

IJs is geen goed plan als je te weinig warmte (voor de liefhebber: yang) in je lichaam hebt. Je voelt je heel kouwelijk, de voeten zijn koud, de handen ook, misschien je hele lijf. ’s Nachts moet je gaan plassen, misschien zelfs meerdere keren. Koude in het spijsverteringsvuur wil zeggen dat het fornuisje in je buik er niet meer in slaagt om de voeding goed te verteren. Het fornuisje in je buik staat bij wijze van spreken op standje één en kan de inhoud van de koekenpan niet aan de kook brengen. Een opgeblazen en rommelig gevoel kunnen het gevolg zijn. Ook een brijige ontlasting is het resultaat van een slecht werkende spijsvertering. Ook bij damp is ijs geen aanrader.

Hoe je ijs kunt eten zonder het spijsverteringsvuur te sterk af te koelen

Een gezond spijsverteringssysteem kan zeker af en toe een ijsje hebben. En als moeder weet ik natuurlijk ook dat ik mijn kind niet ijs-vrij kan laten opgroeien. Dit zou ook te erg zijn. Maar we kunnen wel een paar maatregelen nemen die zowel het spijsverteringsysteem als ons gehemelte een plezier doen.

1. Blijf ook in de zomer maaltijden eten met een hoog aandeel aan gekookte of anderszins bereide ingrediënten. Dit kan ook in vorm van salades, denk aan een linzensalade, eiersalade of rijstsalade. Blijf je warme ontbijt eten. Drink tussendoor gekookt water. Dan kan je spijsverteringssysteem de koudeklap van het ijs beter opvangen.
2. Kies ook eens een waterijsje. IJs op basis van room en melk leidt sneller tot slijm dan ijs op basis van water. Bij een ijswinkel kun je daarom het beste gaan voor ‘sorbetijs’. Dat is ijs op basis van water en fruit(sap).
3. Wel of geen wafel/hoorntje. IJs in een hoorntje is de beste zero waste variante. Je eet gewoon alles op en maakt geen afval. Ik pleit er toch voor om het hoorntje te vermijden. Dit omdat tarwe te slijmvormend is. Dan zit je normaalgesproken wel met een plastic of papieren beker en een plastic lepel opgeschept. Dit kun je omzeilen – mits je überhaupt iets voelt voor zero waste – als je een eigen bekertje, glaasje en lepeltje meeneemt. Zie onderaan.
4. Alleen op warme dagen. Inmiddels wordt het hele jaar rond veel ijs gegeten. Sommige ijswinkels gaan niet eens meer dicht in de winter. Om je spijsverteringssysteem gezond te houden, kun je de ijsconsumptie het beste beperkten tot op de echt warme dagen.
5. Neem ook eens watermeloen of muntthee. Watermeloen en muntthee hebben ook een thermische koude werking op het lichaam. Ze komen alleen ietsje minder hard aan dan ijs. Dus kijk dat je af en toe in plaats van een ijsje gewoon een, twee kopjes muntthee of een paar stukjes watermeloen neemt. Maar overdrijf het niet. Want ook deze voedingsmiddelen kunnen leiden tot koude in het lijf.

Zomervakantie ! geplande activiteiten ! zero waste

Zomervakantie

Vanaf 6 augustus t/m 24 augustus zorg ik er voor dat ik mijn batterij weer oplaad. Ik ga op pad en blijf uit de buurt van mijn laptop. Dat geld ook voor mensen die me helpen met de zaken. Dat houdt in dat ik in deze periode nauwelijks mijn email check. Telefonisch ben ik niet bereikbaar.
Voor mijn webshop betekent dit dat de bestellingen veel langzamer worden afgewerkt en verzonden. Het kan langer duren voordat je een pakket binnen hebt. Daarnaast kan het zijn dat de bestelling wordt opgedeeld op twee pakketten. Bestellingen die op 2 augustus binnen zijn, worden trouwens nog in de gewone snelheid afgewerkt.
Consulten geef ik weer vanaf 27 augustus. De volgende blog verschijnt weer in september.

Geplande activiteiten

In de herfst geef ik weer bijscholingen en workshops.
13 en 27 sept 2018: ‘Chinese voedingsleer bij kinderwens, tijdens de zwangerschap en na de bevalling’  (bijscholing voor professionals)
11 okt, 1 en 15 nov 2018: ‘TCM-voedingstherapie voor Milt en Maag‘ (bijscholing voor professionals)
Nog twee keer in 2018: workshop ‘Wordt je eigen voedingsconsulent‘

Zero waste 1: IJs to go

Omdat men in ons gezin iets voorzichtiger is met een overmaat aan ijs (een persoontje niet helemaal vrijwillig 😉) kiezen we met name voor ijs zonder tarwe. Dat wil zeggen, we moeten het in een bekertje eten. Om afval te besparen, nemen we onze eigen bakjes mee. Tot nu toe is het altijd gelukt.

Je kunt roesvrij staal nemen, maar een oude jampot gaat natuurlijk net zo goed. Het lepeltje moet je wel ook even meenemen. Of je herbruikt de plasticlepels die je bij de ijswinkel krijgt.

Zero waste 2: Zero waste in Düsseldorf

Sinds mei 2018 is hij open: Flinse & Co, een heel leuke zero waste winkel in Düsseldorf. De plaatjes spreken voor zich. Het assortiment is heel groot!

‘I kiss better than I cook‘. In de keuken van mijn beste vriendin ontdekte ik een week geleden een bordje met deze uitspraak. Mijn vriendin is een tijdje geleden terugverhuisd naar Slowakije en ik kom er helaas veel te weinig. Het bordje was mij dan ook eerder nooit opgevallen. Maar ik vond het heel grappig toen ik het las.

Ik vermoed dat mijn beste vriendin heel goed kan kussen. Dat weet ik natuurlijk niet, maar het feit dat ze altijd lekker kookt als ik bij haar op bezoek ben, leidt me tot deze conclusie.

Wat moest dit bordje me vertellen?

Was dit een voorafgaande verontschuldiging? Een bordje dat mannelijke bezoekers alvast moest voorbereiden dat ze plezier konden beleven – maar dan niet etend aan de keukentafel? Dat het onzin was dat liefde door de maag ging?

Of was het simpelweg de waarheid? Net als:

Ik kan beter zingen dan kleding strijken. (Ik heb niet eens een strijkijzer maar vertrouw erop dat de kleren hangend aan mijn lichaam hun kreukels wel kwijtraken.)

Of: Ik kan beter dansen dan stofzuigen. (We hebben niet eens een stofzuiger maar gebruiken een compleet afbreekbare bezem…zero waste, goedkoop en stroom besparend, jawel).

Mijn beste vriendin gaf het volgende antwoord en maakte een einde aan mijn interpretatie-woede: Ze vond het gewoon een leuk en bij haar passend bordje. Volgens haar maakt het duidelijk dat zij als vrouw niet per se goed hoeft te koken. Dus geen verkeerde aannames, puur op basis van haar geslacht.  Dat mocht iedereen (met name mannen) weten.

Ook goed. En gelijk heeft ze!

Vooroordelen over de Chinese voedingsleer

En toch bleef ik aan dit spreukje denken. Ik moest denken aan kennissen, klanten en studenten die vaak het gevoel hebben dat ze ‘het niet goed doen’. Dat ze niet goed genoeg kunnen koken. Dat er te weinig variatie in hun gerechten zit. Dat de Chinese voedingsleer heel erg ingewikkeld is. En dat ze zich schuldig voelen omdat ze geen zin hebben om te koken.

Een van de vele vooroordelen die mensen hebben als ze aan de Chinese voedingsleer (oftewel vijf elementen voeding) denken, is dat je een keukenprins- of prinses moet worden. Dat koken je passie moet worden. Dat je koken ineens suuuper leuk moet gaan vinden.

Tijd om een geheimpje te verklappen.

Persoonlijk vind ik koken ook niet echt extreem leuk. Ik doe het redelijk graag, maar om nu te zeggen dat koken mijn allergrootste passie is?

Eten. Voeding. Mensen uitleg geven. Dat is mijn passie. Maar koken op zich is vooral iets dat moet gebeuren om later een lekkere maaltijd op tafel te hebben. Eerlijk gezegd schuif ik het liefst aan als mijn vriend voor ons heeft gekookt.

Misschien een rare gedachte van iemand die een kookboek heeft geschreven. Maar eigenlijk ook weer niet. Want mijn boek ontstond vanuit mijn eigen ervaringen. Ik wilde mensen juist ideeën geven zodat ze zelf niet creatief hoeven te worden. De recepten moesten vooral ook snel gaan, zonder veel poespas. Gewoon lekker, makkelijk en gezond.

Drie recepten zijn een goed begin!

Dit is dan ook mijn raad aan mensen die aarzelen om aan een nieuw voedingspatroon te beginnen: houd het simpel. Als je maar kookt (of wokt, stoomt, bakt, etc.).

Kies recepten die je al kunt en kent en die snel gaan. Maak die gewoon eens vaker klaar. Durf daarnaast – ik kan het niet vaak genoeg herhalen –de gewone gerechten ook een keer als ontbijt te eten. Wie zegt dat je favoriete eten alleen op de avond lekker smaakt? Waarom niet eens als ontbijt?

Laten we zeggen, je kent drie recepten die aan de volgende voorwaarden voldoen:

• lekker
• voedzaam: denk aan voldoende vet/olie en (dierlijk of plantaardig) eiwit
• goed verteerbaar : weet je nog? kruiden en specerijen gebruiken!
• pure ingrediënten: dus geen pakjes
• snel klaar: maak gebruik van restjes gekookte granen, aardappelen etc.
• bevat weinig tot geen dierlijke melkproducten: behalve roomboter of ghee
• het liefst ook zonder tarwe en gluten: want dat maakt de meeste mensen moe

Dat kan dus zijn:

• (glutenvrije) pannenkoeken plus een vulling naar jouw smaak: kip, kalkoengehakt, hummus, avocado, restjes geblancheerde of gebakken groenten
• aardappelen, groenten en een ei
• ham en eieren met paddenstoelen en rucola
• pompoensoep
• linzen curry
• erwtensoep

Met drie recepten heb je dus al een heel goed basis repertoire. Je kunt twee dagen achter elkaar hetzelfde eten als ontbijt. Dan wissel je.

Als je dit voor enkele weken volhoudt, dan heb je al heel veel aangepast. En dit helemaal zonder ingewikkeld te doen.

En misschien kom je dan tot de conclusie dat je het toch best goed doet. Uiteindelijk kun je een extra bordje gaan ophangen. Misschien het volgende:

♥ Kiss the cook – he/she had good intentions and prepared a tasty meal for you. ♥

Zero waste tip(s)!

Omdat ik het zelf zo leuk vind, heb ik besloten om elke keer een kleine zero waste tip te geven. Vandaag zijn het er twee:

Havermelk zonder afval

Deze had ik al gepubliceerd, namelijk hoe je lekkere havermelk kunt maken – zonder afval te produceren. Als je het nog niet hebt gelezen, ga dan snel naar het recept.

Actie ‘ban de papieren keukendoekjes’

Voor Nederland kon ik geen precieze getallen vinden, maar de gemiddelde Duitser gebruikt ca. 19 kg ‘hygiënepapier’ per persoon per jaar. Met hygiënepapier is toiletpapier, papieren servetjes en keukenrol bedoeld.

Een soort kun je alvast reduceren. Stop simpelweg met het kopen van keukenrol en gebruik kleine gastendoekjes (die je sowieso al hebt) in plaats van de papieren keukendoekjes. Dat werkt prima. De handdoekjes kun je gewoon wassen als je toch al een was draait.

We gebruiken helemaal geen papieren keukendoekjes meer en hebben ze geen enkel moment gemist. Dit bespaart geld, gesleep en het milieu.

Leuk weetje: zero waste winkel Praag

Mocht je ooit in Praag komen (altijd leuk!), ga dan zeker even langs bij ‘bez obalu’. Deze winkel – de naam betekent ‘zonder verpakking’ –  is een van de mooiste zero waste winkels die ik tot nu toe heb gezien. Ze hebben zo ongelooflijk veel keuze!

Agenda: workshop ‘Word je eigen voedingsconsulent’

De workshop in april is vol. Op 23 juni zijn er wel nog plekken vrij. Dit is de laatste workshop voor de zomer.

Artikel voor het Massage Magazine 1/2018

Lees hier mijn artikel voor het Massage Magazine over ‘Een gezonde lunch voor tijdens werk en onderweg’.

Ik was doodmoe en ik had trek. Ik had de hele dag een seminar gegeven. Daarna volgde een lang en vrij ongemakkelijk gesprek met een van mijn opdrachtgevers. Vervolgens moest ik nog twee uur met het openbaar vervoer totdat ik eindelijk thuis was.
Ik had de woning een hele week lang voor mezelf, maar dat betekende ook dat niemand met eten op mij zou wachten.
Het was laat. Ik had trek. Ik was moe.
Al een beetje flauw in mijn hoofd stapte ik in de auto die ik op het station had achtergelaten en reed naar mijn thuis-dorpje.

De voedingsconsulent zonder kliekjes

Had ik nog kliekjes thuis? Nee. Niets. Wat zei ik ook al weer tegen mijn cliënten en studenten: ‘Zorg ervoor dat er altijd kliekjes zijn. Dan kun je altijd snel wat eten opwarmen’. Ha. Hahaha.
Kon ik ergens snel iets ophalen? Helaas niet, want er zijn hier geen toko’s in de buurt en nog een uur in een restaurant op mijn eten te wachten, zou ik echt niet volhouden.
In een bui van ‘ik moet nu echt heel dringend iets eten’ stopte ik bij de plaatselijke ALDI. Zonder de groenten ook maar een blik waardig te keuren – groenten snijden zou nu echt te veel kracht kosten – liep ik door de winkel.
En toen wist ik wat mijn diner zou worden. Ik ging naar de diepvriesbakken en pakte een zakje diepvriespatat. Wat nou ‘zero waste’ en plasticvrij leven. Pfff, vandaag maar even niet. Daarna door naar de vis. De verse bio-zalm was al op. Logisch, ik was een van de laatste klanten op die dag. Dus weer naar de diepvries. Gelukkig nog een pak biologische zalm. Maar eerlijk, ik had het punt bereikt dat ik zelfs dit regeltje over bord had gegooid. Dan werd het gewoon een complete diepvriesmaaltijd. Zou me wat yang kosten, maar dat had ik ervoor over. Wat miste nog? Ah ja, een pot mayonaise. Bio hadden ze niet. Maakte niet uit.
Met van de honger trillende benen  –  een vage herinnering aan de hypoglycemische toestanden van jaren geleden laaide even weer op – wankelde ik naar de kassa. Ik rekende af en dacht nog even: ‘als iemand van mijn studenten dat ziet, dan heb ik iets uit te leggen.’

Mijn eigen voedingspatroon

Mensen vragen me namelijk heel vaak: ‘Eet je nu zelf echt ook zo?’ Alsof ze verwachten dat ik alleen maar lege praatjes houd. Met ‘zo’ bedoelen ze volgens de principes van de Chinese voedingsleer.
Ik kan oprecht zeggen dat ik dit doe. Niet omdat ik moet, maar omdat dit voor mij het beste werkt. Ik hou van mijn lekkere, warme ontbijt: omelet, pompoensoep met rode linzen, soms pap met nootjes, ….
Ik kan ook niet meer zonder een echte maaltijd voor lunch en diner. En ik moet ook zeggen dat het me geen moeite kost. Echte maaltijden vind ik te belangrijk en lekker. Mij krijg je niet meer aan de slappe broodjes kaas.
Maar er zijn ook grenzen. En die grens had ik op de genoemde dag meer dan bereikt.

Thuis stopte ik mijn diepvrieseten in de magnetron… NEE! Grapje, want ik heb geen magnetron. Ik stopte alles in de oven. Binnen 20 minuut was het eten klaar. Ik plofte neer aan onze kleine keukentafel. Was ik niet te kapot geweest om de drie extra meters naar de woonkamer af te leggen, had ik me ook met gemak voor de televisie geïnstalleerd.
Dikke klodder mayo op de patat. En het was smullen. Eindelijk zitten, rusten en eten!
Toen ik zo het laatste diepvriespatatje in de mayonaise dipte, dacht ik bij mezelf: ‘Dit smaakte echt heel lekker. Ik kan dit best eens vaker doen.’ Uiteraard zonder me schuldig of raar te voelen.

Sinds toen neem ik vaker bewust een maaltijd die niet helemaal matcht met wat ik normaal gesproken als gezond beschouw. Ik was al niet extreem streng. Zie ook mijn eerdere blogs, bijvoorbeeld over gezond eten tijdens je vakantie. Het – bijna – wekelijkse patatje (wel bij een uitstekende patatkraam met verse patat en goede olie ?) is bij ons al een tijdje standaard. Het is lekker en ik wil mijn dochter van acht ook geen voedingstrauma bezorgen. De nep-variante van zoete aardappelen vindt ze gewoon niet lekker.
Maar die avond heeft me toch weer aan het denken gezet.

Laat eten geen obsessie worden

Ik moest denken aan mijn begintijden op het gebied van voeding. Toen volgde ik ook nog een opleiding macrobiotiek. Ik voelde me er uiteindelijk minder in thuis en daarom besloot ik uiteindelijk om uitsluitend voor de Chinese voedingsleer te gaan. Ik heb wel veel aan de macrobiotische kijk op voeding gehad en ik heb er veel leuke mensen leren kennen. Maar ik heb er ook mensen te veel zien doorschieten. Mensen die zich schuldig voelden als ze maar één hapje witte suiker op hadden. Mensen die niet meer bij vrienden wilden gaan eten, omdat ze geen gasfornuis hadden maar elektrisch kookten. (Volgens de macrobiotiek geeft elektrisch koken slechte energie.) Mensen die zich extreem druk maakten over de snijtechniek.
Uiteindelijk draaide alles om eten. Het plezier was ervan af en had plaats gemaakt voor zorgen, controle en schuldgevoelens. Ik kon niet meer zien dat zij aan het genieten waren.
Ook bij sommige cliënten zie ik dit gebeuren: ze maken uitstekende keuzes en zijn toch bezorgd of ze het nu ‘echt goed’ doen.
Uiteindelijk kunnen de zorgen over het wel/niet ‘goed’ doen overhand nemen. Voeding lijkt dan meer op een lastige zaak in plaats dat het vreugde, smaak en levenskwaliteit brengt.
Begrijp me niet verkeerd: goed eten is belangrijk. Elke dag een diepvriesmaaltijd zoals toen, kan ik natuurlijk niet toejuichen. In ieder geval in het begin is het aan te raden om het met veel liefde en moeite zo consequent mogelijk te doen. Ik adviseer mensen dan ook om minimaal 1 maand alles 100 % te doen. Simpelweg omdat je dan het snelst en meest diepgaand veranderingen aan je gezondheid kunt zien.
Maar het mag nooit een obsessie worden. Daarvoor is voeding te leuk. Bovendien heb je niet voor niets de andere pilaren van de TCM, zoals de acupunctuur, bewegingsleer, tuina, moxa en Chinese kruiden. Deze kunnen ook nog veel ellende opvangen, net zoals homeopathie of andere alternatieve therapieën. Ook als de voeding een keertje niet 100% is.

5 tips

Hier 5 tips hoe je op een natuurlijke manier met uitstapjes en minder gezonde dingen om kunt gaan:

1. Geniet als je uit eten gaat. Kijk dat je verstandige, maar vooral lekkere keuzes maakt. Als je geen gluten verdraagt, is pizza misschien een minder goed idee. Maar vis die in een beetje meel is gewenteld, kan zeker wel en keertje.
2. Als je kinderen hebt, word je sowieso heel snel van je gezondheidswolk gehaald. Spreek af dat je thuis redelijke verstandige keuzes maakt, maar ga niet zo ver om je kind al het – in hun ogen – lekkere eten te verbieden. Laat ze op kinderverjaardagen mee eten (eventueel met mini-kanttekeningen, want die hebben sowieso veel kinderen, zoals bijvoorbeeld geen varkensvlees, geen hele glazen melk drinken, geen cola voor jonge kinderen, etc.). Maal niet om de vele toevoegingen in een verjaardagstaart. Daar kan je kind heus wel een keer tegen.
3. Geniet als vrienden voor je hebben gekookt, ook hebben ze niet compleet rekening gehouden met je voorkeuren. Het feit dat een maaltijd voor jou met moeite en liefde is bereid, geeft ook een gezonde draai aan de voeding.
4. Maak het je soms extra gemakkelijk. Je kunt er bijvoorbeeld een bepaalde dag voor uittrekken. Voor veel mensen is een weekenddag handig. Dan kook je een keer niet, maar haal je lekker iets op bij de toko.
5. Kauw goed, dan valt het sowieso lekker. En voel je vooral niet schuldig!

Ik wens jullie een hele fijne kersttijd. ♥ In januari 2018 ben ik er weer met een nieuwe blog.

! Nieuws !

Geen consulten in januari 2018
Ik ben heel druk met een aantal projecten en ik verander mijn consult-aanbod. Daarom is mijn agenda in januari en    in  half februari al volgepland en neem ik pas daarna weer nieuwe klanten aan.

Workshops ‘Word je eigen voedingsconsulent’
Er staan wel weer workshops gepland.
Zaterdag 27 januari 2018 in Gendt (Nijmegen/Arnhem). (update: de workshop is vol)
Zondag 25 februari 2018 in Gendt (Nijmegen/Arnhem).

Module voor professionals, start maart 2018
De 3-daagse module ‘TCM-voedingstherapie voor Milt en Maag’ bied ik ook weer aan. Deze module is alleen voor professionals. Data zijn: 8 maart 2018, 22 maart 2018 en 12 april 2018. Aanmelden kan via de webshop.

Adventskalender
Een paar dagen is hij er nog: de adventskalender die ik heb gemaakt staat op facebook. Elke dag open ik een deurtje en vertel ik iets over een specifiek voedingsmiddel.

Jutta en Karin Stalzer tijdens het seminar op 11 en 12 oktober 2017

Houd je van vlees – orgaanvlees zelfs – maar durf je daar niet aan toe te geven omdat iedereen roept dat het ongezond is? Of vind je vlees niet lekker en bloei je juist op door veganistisch eten? Had je als kind al een afkeer van fruit? Het zou zomaar aan je stofwisselingstype kunnen liggen!

Wat een eye-opener! In 2014 volgde ik een bijscholing van dr. Karin Stalzer. Karin combineert als enige voedingsconsulent de Chinese voedingsleer met de leer van de stofwisselingstypes. Het laatste is ook bekend onder de naam metabolic typing®. Ondanks dat ik sinds jaren werk met de Chinese voedingsleer en een behoorlijke expertise heb opgebouwd, was dit seminar een van de meest belangrijke aanvullingen.

Om jullie meer zicht te geven op metabolic typing® heb ik Karin geïnterviewd.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

Jutta: Vertel eens, hoe ben je met de leer van de stofwisselingstypes in aanraking gekomen?

Karin: In 1999/2000 volgde ik de opleiding tot TCM-voedingsconsulent bij Barbara Temelie in München. Ik begon mijn dag – net zoals mij tijdens de opleiding werd aangeraden – met een warme ontbijt-pap met compote. Vlak na het eten werd ik echter heel hongerig. Vervolgens at ik de hele dag veel meer dan mijn lichaam nodig had. En ik kwam aan. Toen ik tijdens een bijscholing de steekwoorden ‘stofwisselingstypes’ hoorde, spitste ik mijn oren. Uiteindelijk duurde het nog drie jaar voordat ik meer te weten kwam over metabolic typing®.

Jutta: Wat zijn de centrale kenmerken van deze leer?

Karin: De aandelen van vet, koolhydraten en eiwit zijn per stofwisselingstype zéér  verschillend. Daarnaast is het van belang, in welke vorm we de bepaalde bouwstenen tot ons nemen: voor een ‘rood-vlees-eter’ is het bijvoorbeeld van groot belang uit welke bron hij zijn eiwit betrekt. In zijn geval kun je dierlijk eiwit niet zomaar door plantaardig eiwit vervangen.

Jutta: Wat fascineerde je het meest aan de leer van de stofwisselingstypes?

11 en 12 oktober 2017: Karin meet het stofwisselingtype tijdens het seminar

Karin: Voor mij was het net thuis komen in een wereld die me eigenlijk al zo vertrouwd leek. Hetzelfde gebeurde trouwens, toen ik begon aan de opleiding in de Chinese voedingsleer. Allebei de momenten leidden tot diepgaande veranderingen, zowel in mijn zakelijk als in mijn privé leven. Het was een diepe ontmoeting met iets, wat me zo logisch leek. Het was in eerste instantie natuurlijk nieuw voor mij, maar toch leek het me hardgrondig vertrouwd. Daar is tot op heden, 17 en 14 jaar later, geen verandering in gekomen.

Jutta: Welke voordelen zijn er als we onze persoonlijke stofwisselingstype kennen?

Karin: We worden onafhankelijk van de mening van de een of andere expert. De experts willen ons vaak ergens naartoe sturen, zonder dat we kunnen nagaan of hun adviezen voor ons daadwerkelijk gezond zijn. Voedingsadviezen die rekening houden met onze stofwisselingstype, kunnen we binnen enkele dagen met ons eigen lichaam controleren. De kennis van de stofwisselingstype helpt ons doelgericht om ons gewicht, ons welzijn en onze gezondheid zelf in handen te nemen.

Jutta: Wat kan ik zelf doen om mijn persoonlijke stofwisselingstype te achterhalen? Of ten minste een idee ervan te krijgen?

Je kunt uit mijn boek ‘Was den einen nährt,macht den anderen krank’ de voorbeeldmaaltijden van de verschillende stofwisselingstypes ter hand nemen. Begin dan om circa vier dagen lang volgens één type te eten. De maaltijden waarmee je circa vijf uur voldaan bent, zeggen met hoge waarschijnlijkheid iets over je stofwisselingstype.

[ Aanvulling door Jutta: hier nog een paar extra tips om er achter te komen welke type stofwisseling je bent:

• Door welk ontbijt raak je verzadigd? Een granenpapje of een omelet met groenten?
• Wat was je favoriete gerecht als kind? Hield je van vlees? Of gaf je de voorkeur aan vegetarische gerechten?
• Vind je vlees (stiekem) lekker – ondanks dat je vaak hoort dat je het beste minder vlees kunt eten.
• Vind je orgaanvlees lekker of moet je er niet aan denken om het te eten?
• Zou je veganistisch kunnen eten?]

Jutta: Naast een individuele behoefte aan eiwit, koolhydraten en vet heeft elke mens dus ook een individuele behoefte aan vitaminen en mineraalstoffen. Maar dat zou betekenen dat de meeste officiële richtwaarden helemaal niet bruikbaar zijn, toch?

Karin: Ja, helaas is dat zo.

Jutta: Welke succesverhalen kun je ons vertellen uit je eigen praktijk?

Karin: Een week geleden had ik een cliënte met veel overgewicht. Om af te vallen had ze zich de laatste tijd beperkt tot ‘gezonde’ voedingsmiddelen. Ik kwam er echter achter dat zij een parasympatikus-type was, dat wil zeggen een rood-vlees-eter. Toen de cliënte uit mijn praktijk vertrok, was ze heel sceptisch. Maar vandaag kreeg ik deze email van haar: ‘Ik voel dat er daadwerkelijk iets in mijn spijsvertering verandert. Ook de huid van mijn bovenbenen begint gladder te worden. Met name het gevoel van verzadiging na de maaltijd is veel beter. Gisteren heb ik varkensvlees met 1 aardappel, maar voor de rest glutenvrij en zonder zoetmiddelen als lunch gegeten. Als bijgerecht at ik met spek bereid zuurkool. De maaltijd gaf me tot aan de avond een heel voldaan gevoel.’

Jutta: De leer van de stofwisselingstypes bestaat al sinds decennia. Maar jij hebt alles op een unieke manier gecombineerd met de Chinese voedingsleer. Wat biedt de Chinese voedingsleer nog aan extra inzichten?

Karin: De Chinese voedingsleer houdt nauwkeurig rekening met de persoonlijke constitutie, zoals hitte- en koudeklachten. Kou kan bijvoorbeeld ontstaan als je te veel diepvriesmaaltijden eet. Ook met de aanwezigheid van damp wordt rekening gehouden. Damp kan leiden tot sinaasappelhuid en overgewicht.
Met name bij het aanpakken van kou- of hitteklachten zie ik altijd weer ongelooflijk snelle resultaten. Op basis van de Chinese voedingsleer kunnen zelfs chronische klachten vaak al binnen een week plotsklaps beter worden.
Een jonge vrouw die bij haar vader was opgegroeid, had zeven jaar lang elke avond een heel pijnlijke, opgeblazen buik. Haar vader was heel bezorgd en bracht haar in de loop der jaren naar verschillende artsen. Maar met de reguliere medische screenings was de oorzaak van de pijn niet te achterhalen. Op basis van de TCM-anamnese bleek: de jonge vrouw was noch ziek noch had ze een voedingsmiddelenintolerantie. Ze had simpelweg bijna uitsluitend te afkoelende voeding gegeten. Nadat ze binnen een week ‘genezen’ was, wilde ze zelfs haar beroep wisselen en een soep-snackbar openen.

Jutta: Waarom is het zo belangrijk dat therapeuten en hun patiënten kennis hebben van hun stofwisselingstype?

Karin: Ik zal je weer een voorbeeld geven. Afgelopen week was ik bij een bijscholingen voor artsen en natuurgeneeskundige therapeuten. Op een gegeven ogenblik kwam het onderwerp ‘voeding voor onze patiënten’ ter sprake.
De docent – een arts – zei: ‘Nou ja, maar het lukt gewoon niet om mensen van goede voeding te overtuigen.’
Op basis van mijn lange ervaring kon ik hier echt niet mee instemmen. Mensen laten zich alleen overtuigen van gezonde voeding als ze met hun lichaam kunnen voelen dat deze voeding goed is voor ze en bevrediging geeft. Op den duur kunnen we niet tegen onze natuur in eten – zelfs als een autoriteit beweert dat dit zogenaamd gezond is voor ons. Het mooie van de stofwisselingstypes: de mensen kunnen eten wat ze echt lekker vinden en ze hoeven geen last meer te hebben van een  schuldgevoel.
Het is een van de mooiste onderdelen van een voedingsconsult als een patiënt begint te stralen en zegt: ‘Maar dat smaakte me sowieso altijd al het lekkerst!’

Jutta: Karin, dank je wel!

Meer informatie over Karin: www.stalzer.at

Update: Inmiddels kun je ook bij mij terecht om je stofwisselingstype te laten bepalen. Dit gebeurt in het kader van een uitgebreid consult.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

Ik heb Karin uitgenodigd om in Nederland een exclusieve bijscholing voor (TCM-) therapeuten te geven. De bijscholing vindt plaats op donderdag 12 oktober 2017 (vw. grote belangstelling: extra dag op 11 oktober!) en wordt in een gemakkelijk te begrijpen Engels gegeven.

Update: Inmiddels heeft de bijscholing plaatsgevonden. Op 11 en 12 oktober heeft Karin seminars verzorgd. Ongelooflijk boeiend! Iedere deelnemer kreeg te horen welk type stofwisseling hij/zij was. dat zorgde bij sommige deelnemers voor een verrassing. Hier nog een paar impressies van het seminar:

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

*Plaatje: Cover van de 1e tm 3e druk: Was den einen nährt, macht den anderen krank Dr. Karin Stalzer
Christina Schnitzler Windpferd/ 978-3-89385-540-7 4. Auflage ISBN 978-3-86410-055-0.

Agenda:
De workshop ‘Word je eigen voedingsconsulent’ in september is vol. Op 25 november bied ik deze workshop weer aan.

Nieuw op mijn site:
‘Voeding voor kinderen volgens TCM’- artikel dat ik schreef voor het SOMagazine.
Link: https://www.juttakoehler.eu/article/somagazine-april-2017/

Interview door Frank Ruiter voor het gezondheidsnieuws radio:
https://www.gezondheidsnieuwsradio.nl/jutta-koehler/