“Koffie moet heet zijn als de hel, zwart als de duivel, puur als een engel en zoet als de liefde”, aldus Charles-Maurice de Talleyrand, een Franse theoloog en diplomaat die in de 19e eeuw leefde. Zo poëtisch toegewijd was niet iedereen aan dit drankje. In 1674 dienden Engelse dames zelfs een petitie in bij het Britse Parlement. Zij maakten zich zorgen om hun echtgenoten, die steeds meer tijd gingen doorbrengen in de koffiehuizen. Concreet vreesden de dames dat het ‘uitdrogende en verzwakkende drankje’ hun liefsten ‘net zo onvruchtbaar zou maken als de woestenijen waar deze koffievruchten vandaan kwamen’. (1)
De controversiële houding tegenover koffie bestaat vandaag de dag nog steeds. Ook de Chinese geneeskunde schrijft koffie zowel positieve als negatieve eigenschappen toe.
In een ver verleden heb ik hier al een heel blogartikel over geschreven. Nu wil ik hier nog wat verder op inzoomen, omdat ik een specifieke gewoonte bij mijn klanten vaak tegenkom: het kopje koffie op de nuchtere maag.
Even voor de duidelijkheid: als je niets mankeert, kun je koffie natuurlijk op elke gewenste manier blijven drinken. Maar als je last hebt van maagklachten, spijsverteringsklachten en eventueel het gevoel hebt dat je die paar overtollige kilo’s niet helemaal kwijt kunt raken, én je bent gewend om elke ochtend de dag te beginnen met een kopje koffie, blijf dan vooral verder lezen.
Koffie volgens de TCM
Koffie kent verschillende, zelfs enigszins tegenstrijdige aspecten. Ten eerste verwarmt koffie en beweegt het onze qi. Handig bij futloosheid, kouwelijkheid en lage bloeddruk. Op lange termijn kan koffie leiden tot koude ledematen – dit effect kennen we uit warme landen, waar koffie wel degelijk kan helpen om warmte kwijt te raken.
Daarnaast elimineert koffie damp en kan het dus ondersteunen bij vochtophopingen. Koffie helpt bovendien om het maag-qi te laten dalen. Dit effect ken je vast: na een uitgebreide maaltijd heb je misschien al eens een espresso besteld om de boel te laten zakken.
Contra-indicaties zijn bloed-deficiëntie en yin-deficiëntie. Deze kunnen zich uiten in hartkloppingen in rust, duizeligheid, inwendige onrust, slaapstoornissen, hoge bloeddruk, een gevoel van hitte, nachtelijk transpireren en bij vrouwen een uitblijvende of zwakke menstruatie.
Sommige literatuur noemt ook jing-deficiëntie als contra-indicatie.
De bittere smaak heeft een naar beneden gerichte werking: het qi daalt. Dit verklaart de spijsverteringsbevorderende werking. Bittere voedingsmiddelen remmen overmatige trek en beschermen ons tegen overeten. (Hier maakt de voedingsmiddelenindustrie overigens volop gebruik van: alle bittere vleugjes worden uit onze voedingsmiddelen gehaald of weggeteeld, om ons vervolgens supplementen aan te bieden met ‘bitterstofjes’.) In principe is het bittere van koffie dus een hongerremmer. Perfect, zou je nu kunnen denken, als je maat wilt houden bij het eten om gewicht te verliezen.
Blus nooit je spijsverteringsvuur!
Dat verhaal gaat helaas niet helemaal op. Om gewicht te kunnen verliezen, heb je een sterk spijsverteringsvuur nodig. Hoe krachtiger je vuur, hoe beter je spijsverteringscapaciteit en hoe grotere porties je uiteindelijk kunt eten.
Het spijsverteringsvuur versterk je door te eten. Eten is de enige brandstof die het vuur op gang kan brengen en sterk kan houden.
Verteren lukt natuurlijk alleen als er zich voedsel in de maag bevindt. Als je op een nuchtere maag bittere koffie drinkt, remt dit vooral de eetlust. Het spijsverteringsvuur wordt klein gehouden en laat vervolgens niets meer van zich horen. Op lange termijn raakt het zo verzwakt dat de algehele spijsverteringscapaciteit onder druk komt te staan.
En dan zijn we aangekomen bij het punt dat ik hierboven al schetste: met een klein spijsverteringsvuur lukt het niet om voeding goed te verteren, laat staan om gewicht te verliezen.
Wat te doen?
- Probeer koffie niet op een nuchtere maag te drinken – in ieder geval niet elke dag.
- Neem eerst een paar slokjes warm of lauw water of bouillon, en bij voorkeur daarna een maaltijd.
- Als je helemaal geen trek hebt, neem dan toch een paar hapjes eten. Soms volstaat al één of twee eetlepels.
- Drink de koffie na het ontbijt of erbij.
(1) Wissenschaftlicher Informationsdienst des Europ. Institutes für Lebens- und Ernährungswissenschaft, Nov 2097
(2) Copyright afbeelding canva
